1.Արան թագավորն ու Անմահական այգին 

Հին ժամանակներում, երբ դեռ գառն ու գելը միամիտ խաղում էին իրար մոտ, երբ գետերը կաթն ու մեղրն էին հոսում, երբ ամենուրեք տիրում էր սերն ու հանգիստն անվրդով, արևուլուսի կողմերում թագավորում էր Արան թագավորը։

էն երկնքի պայծառ արևի նման ամենքի սիրտն էլ ուրախացնում ու ջերմացնում էր Արան թագավորը, էն գարունքվա անձրևի նման ամենքի վրա էլ հավասար թափվում էր նրա բարությունը։

Էսպես թագավորեց երկար ժամանակ։

Երբ որ ծերացավ, միտ արեց՝ մի էն տեսակ բան շինի, որ իրենցից հետո բարի հիշատակ մնա աշխարքի երեսին։ ու յոթ ճամփի մեջտեղում շինեց Անմահական մշտադալար այգի։ Անմահական այգի Այգի մի ասա,մի դրախտ ասա՝ լիքը զրնգուն աղբյուրներով ու կարկաչուն վտակներով, հազարագույն ծաղիկներով, ամեն տեսակ նախշուն երգող հավքերով։ Այգու մեջ էլ այգեպաններ դրեց ու պատվիրեց, որ դուռը միշտ բաց պահեն՝ ով ուզի մտնի, ուտի, տանի, եկող-գնացողին՝ «չէ» չլինի։
Ու յոթ ճամփով ամեն կողմից արձակ-համարձակ գալիս էին մարդիկ, լիքը այգում, ուտում-խմում լիանում, անց կենում-գնում։

2.ՊԱՌԱՎԻ ՈՐԴՈՒ ՄԱՀԸ

Արան թագավորի քաղաքում մի աղքատ պառավ կին է լինում. ունենում է մի մինուճար որդի: Օրերից մի օր էս պառավի տղեն հիվանդանում է ու սիրտը խաղող է ուզում:
— Նանի, ի՞նչ կլինի` ինձ համար խաղող ճարես,- թախանձում է մորը:
Մերը վեր է կենում, գնում անթառամ Այգին, որ խաղող բերի: Այգեպանները խաղող չեն տալիս: Մոր սիրտ է, հետ չի դառնում, ասում է, թե` որդիս հիվանդ է, սիրտը խաղող է ուզում, Աստծու սիրուն մի քանի ճիթ խաղող տվեք:
Այգեպանները թե` այգին ջրում ենք, ժամանակ չունենք, առ էս մի ճիթ խաղողը, գնա:
Ու այգեպաններից մեկը մի ճիթ խաղող է պոկում, շպրտում: Ճիթն ընկնում է գետնին, բոլոր հատիկները թափվում են, դես ու դեն ցրվում, կորչում: Պառավը հազիվ մի քանի հատիկ հավաքում, բերում տալիս է հիվանդ որդուն: Հիվանդն ուտում է ու թե` նանի, էս մի քանի պտուղով սիրտս չհովացավ, գնա, մի ճիթ էլ բեր: Պառավն էլի վեր է կենում գնում: Հասնում է այգեպաններին: Ինչքան խնդրում է, աղաչում-պաղատում է, քարսիրտ այգեպանները բան չեն տալիս, դուրս են անում ու այգու դռները հետևից փակում: Պառավը դառն ու դատարկ հետ է գալիս: Գալիս է տեսնում` որդին խաղող կանչելով, մորն է սպասում: Էդպես խաղող կանչելով էլ էն գիշեր պառավի որդին մեռնում է:

1. Բացատրի՛ր սիրտը ուզել, սիրտը չհովանալ դարձվածքները:
   Սիրտը ուզել – ինչ -որ բան կամենալ։
   Սիրտը չհովանալ – բորբոքվել, ջղայնանալ։
2. Սրտի մասին գրի՛ր ուրիշ դարձվածքներ: Օգտվիր դարձվածքների բառարանից։
   1) = Սիրտը բաց է:
   2)Սիրտը կանգնել:
   3)Սիրտը քաշվել:
   4)Սիրտը լուռ մնալ:
   5)Սիրտը դիպչել:
3. Ի՞նչ կարծիք կազմեցիր այգեպանների մասին. բնութագրի՛ր նրանց:
   Այգեպանները շատ չար և քարեսիրտ էին։
4. Ի՞նչ զգացիր պատմությունը կարդալիս:
   Պատմությունը կարդալիս զգացի տխրություն:
5. Գրի՛ր տրված բառերի կազմությունը` կին, խաղող, այգեպան, անթառամ:
   Կին – պարզ։
   Խաղող – ածանցավոր։
   Այգեպան – բարդ։
   Անթառամ – բարդ ածանցավոր։
6. Գրի՛ր տրված բառերի հականիշները` պառավ,հրամայել, հավաքել, հիվանդանալ, անթառամ, աղքատ:
   Պառավ – երիտասարդ։
   Հրամայել – աղաչել։
   Հավաքել – թափթփել։
   Հիվանդանալ – առողջանալ։
   Անթառամ – թառամած։
   Աղքատ – հարուստ։
7. Փոխիր վերջաբանը. նոր ավարտ մտածի՛ր:

 Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Ա. Մարդատար գնացքը կարո՞ղ է քսանմեկ րոպեում կտրել-անցնել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները՝ Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Ատլանտյան: Դա նույնիսկ ինքնաթիռով հնարավոր չէ: Բայց ամերիկյան մի համալսարանի գիտնականներ պնդում են, որ այդ միտքն իրագործելի է: Մի ագգային գիտաժողովում նրանք ստորերկրյա նոր փոխադրամիջոցի նախագիծ են ներկայացրել:

Բ. Սևանա լճի խնդիրն այսօր հուզում է յուրաքանչյուր քաղաքակիրթ մարդու: Սևանի ջրի մակարդակը տասնյակ տարիների ընթացքում իջել է: Ջրի կորստի հետ առնչվում են մի շարք այլ էական հարցեր: Առաջին ուշադրության է արժանի ջրավազանի կենդանական աշխարհի պահպանության խնդիրը:
Բնակության անբարենպաստ պայմաններ են ստեղծվել նաև Սևանի թևավոր բնակիչների՝ թռչունների համար:

Գ. Քանդում են հին տները, թափվում են աղյուսները, խուլ աղմուկով ըկնում են գերանները: Վիեննացի մի փայտավաճառ այդպիսի իրադարձությունը երբեքբաց չի թողնում: Նա չնչին գնով կամ էլ ձրի հավաքում է կառույցի փայտերիմասերը: Երաժշտական գործիքներ պատրաստողները չորացած փայտը շատ բարձր են գնահատում: Դրանցից հիանալի տավիղներ, կիթառներ ու ակորդիոններ են սարքվում:

3. Կետերի փոխարեն գրի՛ր յա, իա կամ եա: Բառարանով ստուգի՛ր՝ ճի՞շտ ես գրել:

Միմյանց, քվեարկություն, որդիակ, յասաման, քիմիաական, հեքիաթային, ոսկյա, հրեական, դաստ եարակություն, սենյակ, կրիա, Անդրեաս, Եղիազարյան, կյանք.

5.Նախադասություններն այնպես դասավորի’ր, որ պատմություն ստացվի:

1. Բայց գիտե՞ք, որ բույսն էլ կարող է միջատ ուտել։
2. Նրա տերևները մազմզուկներով են պատված։
3. Բռնելուց հետո ասես կուլ է տալիս նրան։
4. Գիտենք, որ միջատները տերև են ուտում։
5. Մի փոքրիկ, կարմրավուն բույս կա՝ ցողիկը։
6. Ահա այդպես է բույսը միջատ ուտում։
7. Տերևների ծայրին փայլում է փոքրիկ, թարմ մի կաթիլ:
8. Դա կպչուն նյութ է, որը բռնում է իր վրա նստած միջատին:
   
   Մի փոքրիկ, կարմրավուն բույս կա՝ ցողիկը.
   
   Նրա տերևները մազմզուկներով են պատված.
   
   Տերևների ծայրին փայլում է փոքրիկ, թարմ մի կաթիլ.
   
   Դա կպչուն նյութ է, որը բռնում է իր վրա նստած միջատին.
   
   Գիտենք, որ միջատները տերև են ուտում.
   
   Բայց գիտե՞ք, որ բույսն էլ կարող է միջատ ուտել.
   
   Բռնելուց հետո ասես կուլ է տալիս նրան.
   
   Ահա այդպես է բույսը միջատ ուտում.

13. Շարունակի՛ր (հարցերին պատասխանելով’ գրավոր պատմի՛ր):

Մի օր ճամփա ընկանք ու գնացինք աշխարհ տեսնելու: Գնացինք. գնացինք. շատ թե քիչ. մեր իմացած ու չիմացած երկրներն անցանք, սարերն անցանք, ծովերն անցանք, անապատն անցանք, մեկ էլ դեմներս մի գունավոր քաղաք փռվեց: Որ մտանք, զարմանքից բերաններս բաց մնաց: Քաղա՛ք. դու քաղա’ք. ոչ մի բան միագույն չէր:

Տներն ինչի՞ց էին կառուցված: Ծառերը. թփերն ու ծաղիկներն ինչպիսին էին: Կենդանիներն ինչպիսի՞ն էին: Ինչպիսի՞ քաղաք էր: Ինչի՞ց էր քաղաքն այդպիսին դարձել: Մարդիկ ի՞նչ տեսք ունեին. Ինչպիսի՞ն էին. Ինչո՞վ էին զբաղվում: Ձեզ ինչպե՚՞ս ընդունեցին: Ի՞նչ արեցիք այդտեղ:

Տներն ինչի՞ց էին կառուցված:
Տներն կառուցված էին փայտից։
Ծառերը. թփերն ու ծաղիկներն ինչպիսին էին: 
Ծառերն, թփերն ու ծաղիկները գեղեցիկ էին։
Կենդանիներն ինչպիսի՞ն էին: 
Կենդանիները բարի էին։
Ինչպիսի՞ քաղաք էր: 
Լավ քաղաք էր։
Ինչի՞ց էր քաղաքն այդպիսին դարձել: 
Քաղաքը այդպիսին էր, քանի որ մարդիկ շատ բարի էին։
Մարդիկ ի՞նչ տեսք ունեին. Ինչպիսի՞ն էին. 
Մարդիկ հոգատար էին
Ինչո՞վ էին զբաղվում: 
Նրանք աշխատում էին
Ձեզ ինչպե՚՞ս ընդունեցին: 
Ինձ շատ լավ ընդունեցին։
Ի՞նչ արեցիք այդտեղ:
Ես ընկերացանք բոլորի հետ։

14. Նախադասություններում գործողություն կատարողի անունը չկա. գտի՛ր՝ մե՞կն է, թե՞ մեկից ավելի (եզակի՞ է, թե՞ հոգնակի):

Զարմացա: Տեսանք: Փնտրում ես: Վազում եք: Կտա: Կհասնեն:

15.      Տրված բառերը երեք խմբի բաժանի՛ր և այդ խմբերի տարբերությունը  բացատրի՛ր:

Ծաղիկ. ջինջ. վազել. բուրավետ. մեծ. ժամացույց. թրթռալ. թիավարել, ջուր. ջրոտ. ուրախ. ջրել. սար. մարդ. գնալ, ծաղ­կավետ. Հրաշալի. երեխա. լողալ. վազվզել. մաքուր. նավաստի. օձ, ճկուն. սողալ, իջնել,՜բացվել, չխկչխկալ, Սև. Ինքնաթիո, առվակ. պայծառ, գոռգոռալ, գարուն, բարձրանալ, սպիտակ, թիթեռ, պահակ, նավակ. Գաղտնի, պահել, հատիկ, ոսկեզօծ, Ոսկեզօծել, երկաթյա:

Բայ-վազել, թրթռալ, թիավարել, ջրել, գնալ, լողալ, վազվզել, սողալ, իջնել, ՜բացվել, չխկչխկալ, գոռգոռալ, բարձրանալ, պահել, Ոսկեզօծել
Գոյական-Ծաղիկ, ժամացույց, ջուր, սար, մարդ, երեխա, նավաստի, օձ, Ինքնաթիռ, առվակ, գարուն, թիթեռ, պահակ, նավակ, հատիկ
Ածական-ջինջ, բուրավետ,մեծ, ջրոտ, ուրախ, ծաղ­կավետ, Հրաշալի, մաքուր, ճկուն, Սև, պայծառ, սպիտակ, Գաղտնի, ոսկեզօծ, երկաթյա

16. Հականիշները (հակաոակ իմաստ ունեցող բառերը) գտի՛ր և զույգ-զույգ գրի’ր:

Միշտ. անարատ, ոչնչացնել, արատավոր, բացահայտ. թույլ. վերջին. Համաձայնել. հանգստանալ. գտնել. երբեք. Հավաքել, աջ. արթուն.քնած, հրաժարվել. առաջին, գաղտնի, ամուր, աշխատել,  կորցնել, ստեղծել, վատնել, Մերժել, ձախ:

Միշտ-երբեք
անարատ-արատավոր
ոչնչացնել-ստեղծել
բացահայտ-գաղտնի
թույլ-ամուր
վերջին-առաջին
Համաձայնել-Մերժել
գտնել-կորցնել
աջ-ձախ
արթուն-քնած
հանգստանալ-աշխատել
Հավաքել-վատնել

17. Ա և Բ- խմբի բառերի իմաստների տարբերությունը բացատրիր:

Ա            Բ

գոոոզ —   գոռոզանալ

ուղիղ —   ուղղել

խոնարհ – խոնարհել

կանաչ — կանաչել

Առաջին խմբի բառերը գոյականներ են իսկ երկրորդ խմբի բառերը բայ էր.

18. Գրի՛ր՝  յուրաքանչյուր նախադասության  մեջ գործողություն կատարողն ո՞վ է, (ովքե՞ր են) և ընդգծի՛ր այն բառը, որը հուշեց:

Օրինակ՝ Վերջերս  այնտեղ հյուր հաճախ եք գնում:  — Դուք:
Երկու հարյուր կիլոմետր կտրել. եկել եմ, որ մի բան հարցնեմ:

Երկու հարյուր կիլոմետր կտրել. եկել եմ, որ մի բան հարցնեմ: — Ես:
Ծաղկած ճյուղը քո այգու եղրևանուց եu կտրել: — Դու:
Շան վզին փոքրիկ ռադիոընդունիչ էր ամրացրել: — Նա:
Անձավում ճանճի մեծության թռչուններ տեսանք: — Մենք:
Հետաքրքիր բան եք մտածել: — Դուք:
Մեզ ամեն տարի այցելում են: — Նրանք:

Հնգական ածական – փոքրիկ, դատարկ, տգեղ, երկար, լավ.

Հնգական գոյական – տատիկ, մարդ, եղբորս, քրոջս, հայրիկ.

Հնգական բայ – ընկնել, նայել, նվիրել, նստել, բողոքել.

Էլեկտրական հոսանք

Էլեկտրական լիցքերը կարող են տեղաշարժվել, հաղորդվել, առաջացնելով էլեկտրական հոսանք: Ըստ իրենց լիցք հաղորդելու հատկության, նյութերը բաժանվում են հաղորդիչների և մեկուսիչների:
Էլեկտրականության հաղորդիչներ են. մետաղները, գրաֆիտը, մարդու և կենդանիների մարմինները, խոնավ հողը և այլն։
Ոչ հաղորդիչներ կամ մեկուսիչներ են. ապակին, չոր փայտը, ռետինը, մարմարը և այլն։

Հաղորդիչներով լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումը, որի արդյունքում տեղի է ունենում լիցքի տեղափոխություն, կոչվում է էլեկտրական հոսանք:
Էլեկտրական հոսանքի շնորհիվ են լուսավորվում քաղաքներն ու գյուղերը, ջեռուցվում բնակարանները: Էլեկտրական հոսանքով են աշխատում բազմաթիվ կենցաղային սարքեր:

Էլեկտրական հոսանքի առաջացման համար անհրաժեշտ են հոսանքի աղբյուրներ և հաղորդալարեր, որոնց միջոցով էլեկտրական հոսանքն էլեկտրակայաններից մեր բնակարաններ կհասնի:
Որոշ կենցաղային սարքերի, օրինակ` ձեռքի լուսարձակի, հեռակառավարման վահանակի, հաշվիչի աշխատանքի համար օգտագործում են  գալվանական տարրեր, ավտոմեքենաներում` կուտակիչներ:
Էլեկտրակայանները, գալվանական տարրերը, կուտակիչները կոչվում են հոսանքի աղբյուրներ:

Հոսանքի աղբյուրներն ունեն երկու բևեռդրական «+» և բացասական «–»: Հոսանքի աղբյուրը սարքին պետք է միացնել այնպես, որ աղբյուրի «+» բևեռը համընկնի սարքի «+» բևեռին, իսկ աղբյուրի «–» բևեռը սարքի «–» բևեռին:

Էլեկտրական սարքը աշխատեցնելու համար այն հաղորդալարերով միացնում են հոսանքի աղբյուրին՝ կազմելով էլեկտրական շղթա:

Օրինակ

Շարժանկարում պատկերված է պարզագույն էլեկտրական շղթան՝ կազմված հոսանքի աղբյուրից, լամպից, անջատիչից և դրանք իրար միացնող հաղորդալարերից:

Երբ շղթան փակ է, դրանով հոսանք է անցնում, երբ բաց է՝ ոչ:

Պատասխանել հարցերին

1. Ի՞նչ է էլեկտրական հոսանք: Էլեկտրական հոսանքը լիցքավորված մասնիկների (էլեկտրոնների) ուղղորդված շարժումն է, որը շարժվում է նյութի միջոցով, ստեղծելով էլեկտրական էներգիա:
2. Ո՞ր նյութերն են էլեկտրականության հաղորդիչները: Էլեկտրականության հաղորդիչներ են մետաղները, գրաֆիտը, մարդու և կենդանիների մարմինները, խոնավ հողը և այլն:

Կայծակ

Երբ երկու լիցքավորված մարմիններ բավականաչափ մոտեցնում են իրար, դրանց միջև առաջանում է կայծ և լսվում է ճայթյուն: Այս երևույթն անվանում են էլեկտրական պարպում:

Կայծակը էլեկտրական պարպում է, որը տեղի է ունենում մթնոլորտում և ուղեկցվում է որոտով:
Կայծակ կարող է առաջանալ երկու էլեկտրականացված ամպերի կամ ամպի ու Երկրի միջև:

Ամպրոպային ամպերը կազմված են ջրի կաթիլներից և փոքրիկ սառցակտորներից: Ներքևից բարձրացող տաք օդի հոսանքների շնորհիվ այդ մասնիկներն անընդհատ բախվում են իրար և, որպես արդյունք` լիցքավորվում: Երբ լիցքերի քանակությունը բավականաչափ մեծանում է, ամպից որոշ էլեկտրոններ օդով հասնում են Երկիր՝ ստեղծելով անցուղի մնացած լիցքավորված մասնիկների համար․ առաջանում է կայծակ։ 

Այդ պրոցեսը տևում է շատ կարճ, ջերմաստիճանը հասնում է տաս հազար աստիճանի, տեղի է ունենում կարճատև լուսարձակում։
Օդի արագ ընդարձակման հետևանքով առաջանում է նաև հարվածային ալիք, և մենք լսում ենք որոտը: Կայծակն օժտված է ահռելի էներգիայով և կարող է շատ վտանգավոր լինել: Խփելով տարբեր մարմինների՝ կայծակը կարող է մեծ վնասներ պատճառել. հալել մետաղե իրերը, այրել ծառերը, սպանել մարդկանց և կենդանիներին:

Ինչպես պաշտպանվել կայծակից

Կայծակը բնության ահեղ երևույթներից է, և նրա հարվածը խիստ վտանգավոր է։ Այն ավելի հաճախ հարվածում է Երկրի մակերևույթից վեր խոյացող առարկաներին, շինություններին, ծառերին, կենդանիներին և մարդկանց։
Շենքերը կայծակի հարվածից պաշտպանում են հատուկ սարքերի՝  շանթարգելների  օգնությամբ:
Շանթարգելը մետաղյա ձող է, որն ամրացվում է շինության պատի երկայնքով։ Ձողի վերին սրածայր մասը  պաշտպանվող շենքից բարձր է՝ ստորին մասը հողակցված։Ամպրոպաբեր ամպերից էլեկտրական լիցքերը շանթարգելի միջով անցնում են հողի մեջ՝ չվնասելով շինությունը:

Կայծակից պաշտպանվելու համար անհրաժեշտ անվտանգության կանոնները.

1. Կայծակի ժամանակ բաց դաշտում գտնվելը վտանգավոր է:
2. Չի կարելի  պառկել գետնին:
3. Եթե հնարավոր չէ արագ հեռանալ, ապա պետք է կքանստել համեմատաբար ցածրադիր տեղում:
4. Քանի որ կայծակը խփում է առավել բարձր մարմիններին, ուստի չպետք է թաքնվել բարձր ծառի տակ:
5. Որքան հնարավոր է` պետք է շուտ դուրս գալ ջրից:
6. Չի կարելի ձեռք տալ մետաղե առարկաներին, պետք է հեռու մնալ դրանցից:
7. Թաքնվել կարելի է խիտ անտառում, քարանձավներում, բնակելի շենքում, ավտոմեքենայում՝ փակելով պատուհանները:
8. Մոտոցիկլետի կամ հեծանվի օգտագործումը վտանգավոր է:

Լրացուցիչ աշխատանք

Պատասխանել հարցերին

1. Ի՞նպես է առաջանում կայծակը:Ի՞նչ է որոտը:
   Ինչպես է առաջանում կայծակը: Կայծակը առաջանում է, երբ երկու լիցքավորված մարմիններ (օրինակ՝ ամպեր և Երկիր) մոտենում են իրար, և դրանց միջև տեղի է ունենում էլեկտրական պարպում: Այս պրոցեսը ստեղծում է կայծակ՝ մեծ էներգիայով և բարձր ջերմաստիճանով:
2. Ի՞նչ է շանթարգելը, և ինչպես է այն շինությունները պաշտպանում կայծակի հարվածից:Շանթարգելը մետաղյա ձող է, որը տեղադրվում է շինության վրա և կապվում է հողի հետ: Այս սարքը ճանապարհ է ընձեռում կայծակի էներգիայի անցնելու համար դեպի հող՝ խոչընդոտելով շինությանը վնաս հասցնելը:
3. Կայծակի ժամանակ ինչպե՞ս պետք է վարվեք, եթե հայտնվել եք բաց տարածքում:
4. Հնարավորին չափ պետք է շուտ հեռանալ բաց տարածքից:
5. Չպետք է պառկել գետնին:
6. Պետք է կքանստել ցածրադիր տարածքում:
7. Չպետք է թաքնվել բարձր ծառերի տակ:
8. Հեռու մնալ մետաղից և ջրից:
9. Թաքնվել կարելի է խիտ անտառում, քարանձավներում կամ ավտոմեքենայում:

Առաջադրանքներ՝

1. Բառարանի օգնությամբ բացատրիր անծանոթ բառերը:
2. Պատմությունը բաժանիր հատվածների և վերնագրիր:
   Առաջին մաս: «Սիրտը ուներ տեղեր՝ նվիրելու համար»
   Երկրորդ մաս: «Սիրտը դարձավ շատ մեծ»
3. Ինքդ կազմիր հարցեր և առաջադրանքներ ստեղծագործության վերաբերյալ:
4. Հարցեր:
5. Ինչպես է տղան մտածում, թե ում պետք է նվիրի իր սիրտը?
6. Ինչու է տղան սկզբում միայն մայրիկին նվիրում իր սիրտը, հետո որոշում՝ տալ այն նաև հայրիկին և մյուսներին?
7. Ո՞վ չի տեղավորվում տղայի սրտում և ինչու է դա տեղի ունենում:
8. Ինչու է տղան որոշում, որ իր սիրտը պետք է բաժանի բոլոր լավ մարդկանց՝ աշխարհի բոլոր ծայրերից:
9. Ի՞նչ է սովորեցնում այս պատմվածքը:
   Պատմվածքը սովորեցնում է, որ սիրտը պետք է լի լինի սիրով, և պետք է տեղ ունենա ոչ միայն լավ մարդկանց, այլ նաև նրանց, ովքեր պատրաստ են բարելավվել ու դառնալ ավելի լավ մարդիկ:
10. Դու ինչի՞ ես նմանեցնում դատարկ սիրտը:
    Դատարկ սիրտը նման է դատարկ ծաղկամանի, որը պետք է լցվի սիրով, որպեսզի գեղեցիկ ու ուրախ լինի:
11. Ո՞վ չէր տեղավորվում տղայի սրտում և ինչո՞ւ:
    Հայրիկի հորեղբայրը չէր տեղավորվում սրտում, որովհետև նա շատ մեծ էր ու վերցնում էր շատ տեղ: Նա էլ ուզում էր իր մեծ հարստությունը դնել սրտում, բայց դա չէր հաջողվում:
12. Ի՞նչ ես հասկանում «սիրտը նվիրել» ասելով:
    «Սիրտը նվիրել» նշանակում է տալ մեկին մեր սերը, ուշադրությունը ու հարգանքը՝ առանց որևէ պատճառով կամ պահանջի:
13. Դու ո՞ւմ կնվիրեիր քո սիրտը և ինչո՞ւ:
    Ես կնվիրեի իմ սիրտը իմ մայրիկին ու հայրիկին, որովհետև նրանք ամենաշատն են սիրում ինձ, և ես շատ եմ սիրում նրանց:
14. Քեզ դո՞ւր եկավ այս պատմությունը, ինչո՞ւ:
    Այս պատմությունը ինձ դուր եկավ, որովհետև այն սովորեցնում է, որ պետք է սիրել ու հոգ տանել բոլոր մարդկանց, ոչ միայն նրանց, ովքեր մեզ հաճելի են:
15. Ստեղծագործական աշխատանք` գրել շարադրություն «Իմ սիրտը» վերնագրով, աշխատանքը տեղադրել բլոգում, ձևավորել համապատասխան նկարով
    Վերնագիր: Իմ սիրտը
    Ես կարծում եմ, որ ամեն մարդու սիրտը կարող է շատ մեծ լինել, եթե մենք այն լցնում ենք սիրով: Ես ուզում եմ, որ իմ սիրտը տեղ ունենա բոլոր լավ մարդկանց համար: Ես նվիրում եմ այն իմ մայրիկին, հայրիկին, եղբորս ու քրոջս, պապիկիս ու տատիկիս: Նրանք ինձ շատ սիրում, ու ես էլ նրանց եմ սիրում:

УРОК 1

ОДНА КАПЛЯ НИКОТИНА УБИВАЕТ ЛОШАДЬ

1. Расскажите, какой вред наносит курение здоровью человека ; почему не стоит начинать курить и как бросить эту вредную привычку; почему не стоит рисковать своим здоровьем и даже жизнью ради курения.

Вред курения: Курение вызывает рак лёгких, сердечно-сосудистые заболевания и сокращает жизнь на 10 лет. Не стоит начинать курить, так как это вредно для здоровья. Чтобы бросить, можно использовать никотинозаместительную терапию или обратиться к специалисту.

2.Прочитайте текст скажите, к чему приводит курение.

О ВРЕДЕ КУРЕНИЯ

Учёные подсчитали, что восемь капель никотина могут убить лошадь, а
смертельная доза никотина для человека – две-три капли (от пятидесяти
до ста миллиграмм). Такое количество никотина получает курильщик,
выкуривший 20-25 сигарет.
Курильщик не умирает потому, что вводит никотин небольшими дозами.
Намного опаснее никотина табачный дым. В нём содержится около 70
особо опасных хими՛ческих веще՛ств.
По данным американских учёных, курение сокращает жизнь человека
на 10 лет. Каждая сигарета укорачивает жизнь на 11 минут. Учёные подсчитали, что табачный дым является причиной 90% смертей, вызванных
раком лёгких, и 30% смертей от других онкологи՛ческих заболева՛ний.
По материалам интернета

Курение приводит к:
Сокращению жизни, увеличению риска рака лёгких и других заболеваний, ухудшению состояния сердечно-сосудистой системы.

Что такое привычка? Легко ли избавиться от вредных привычек?
Не всегда.

3.Ответьте на вопросы.

1. Какая доза никотина смертельна для человека?
   Смертельная доза никотина — 2-3 капли.
   2. Почему курильщики не умирают сразу?
   Курильщики не умирают сразу, потому что получают никотин в маленьких дозах.
   3. Сколько никотина содержит одна сигарета?
   Одна сигарета содержит смертельную дозу никотина.
   4. Что опаснее никотина?
   Табачный дым более опасен, чем сам никотин.
   5. К чему приводит вдыхание табачного дыма?
   Вдыхание дыма приводит к раку лёгких и другим заболеваниям.

4.Согласны ли вы с тем, что…

1. Смертельная доза никотина для человека – две-три капли.
   Да
   2. Курильщик, выкуривший 20-25 сигарет за день, вечером умрёт.
   Нет
   3. Никотин — это самое опасное вещество из тех, что содержится в дыму сигареты.
   нет
   4. Курение сокращает жизнь человека на 10 лет, а каждая сигарета укорачивает жизнь на 11 минут.
   да
   5. Табачный дым является причиной 100% смертей, вызванных раком лёгких.
   нет

5.Прочитайте текст 

ОДНА КАПЛЯ УБИВАЕТ ЛОШАДЬ

Когда папа заболел, пришёл доктор и сказал: 

Ничего особенного, небольшая простуда. Но я вам советую бросить
курить, у вас в сердце лёгкий шумо՛к.
И когда он ушёл, мама сказала:

Как это всё-таки глупо — доводить себя до болезней этими проклятыми
папиро՛сами. Ты ещё такой молодой, а вот уже в сердце у тебя шумы и
хрипы.

Ну, — сказал папа, — ты преувеличиваешь! У меня нет никаких особенных шумов, а тем более хрипов. Есть всего-навсего один маленький
шумок. Это не в счёт.

Нет — в счёт! — воскликнула мама. — Тебе, конечно, нужен не шумок,
тебя бы больше устроили скрип и скре՛жет, я тебя знаю…

Во всяком случае, мне не нужен звук пилы, — перебил её папа.

Я тебя не пилю՛, — мама даже покраснела, — но пойми ты, это
действительно вредно. Ведь ты же знаешь, что одна капля папиросного
яда убивает здоровую лошадь!
Вот так раз! Я посмотрел на папу. Он был большой, спору нет, но всётаки поменьше лошади. Он был больше меня или мамы, но, что ни говори,
он был меньше лошади и даже самой худой коровы. Корова бы никогда не
поместилась на нашем диване, а папа помещался свободно. Я очень
испугался. Я совсем не хотел, чтобы его убивала капля папиросного яда.
Не хотел я этого никак и ни за что. От этих мыслей я долго не мог заснуть,
так долго, что не заметил, как всё-таки заснул.
По В. Драгунскому
шумо՛к — небольшо՛й шум хрип — խզխզոց
папиро՛са — в отли՛чие от сигаре՛ты, состои՛т из двух часте՛й:
в пе՛рвой соде՛ржится таба՛к, а вторая сде՛лана
из пло՛тной бума՛ги и явля՛ется пусто՛й
скре՛жет — ճռռոց пили՛ть — (здесь) надоеда՛ть замеча՛ниями

6.Объясните значение следующих слов и выражений.
Небольшая простуда, бросить курить, шумы в сердце, преувеличивать, это
не в счёт, пилить (кого-то), что ни говори.

6.Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.

1. Что сказал доктор после осмотра больного? Доктор сказал, что у папы небольшая простуда, но посоветовал бросить курить, потому что у него в сердце есть лёгкий шумок.
2. Что сказала мама после ухода доктора? Мама сказала, что это глупо — доводить себя до болезней из-за курения и переживала, что у папы уже есть проблемы с сердцем.
3. Согласился ли папа со словами мамы? Нет, папа не согласился. Он сказал, что у него нет никаких особенных шумов в сердце, только маленький шумок, который не имеет значения.
4. Что сказала мама о вреде никотина? Мама сказала, что одна капля папиросного яда убивает здоровую лошадь, то есть никотин очень опасен.
5. Почему испугался Дениска? Дениска испугался, потому что не хотел, чтобы его папу убивала капля папиросного яда, ведь он был меньше лошади, и это напугало его.

7.Ответьте на вопросы.

1. Была ли болезнь папы опасной?
2. Болезнь папы не была опасной, это была небольшая простуда, но доктор посоветовал бросить курить из-за шума в сердце.
3. Почему доктор посоветовал больному бросить курить?
4. Доктор посоветовал бросить курить, потому что у папы в сердце был лёгкий шумок, что могло быть связано с воздействием курения.
5. Как отнеслась к совету доктора мама?
6. Мама отнеслась к совету доктора серьёзно и переживала, что курение может повредить здоровью её мужа.
7. Что сказал папа о шуме в сердце?
8. Папа сказал, что у него нет никаких особенных шумов в сердце, только маленький шумок, который не имеет значения.
9. Сколько капель никотина могут убить лошадь?
10. Одна капля никотина может убить лошадь.
11. Почему Дениска долго не мог заснуть?
12. Дениска долго не мог заснуть, потому что испугался, что его папу может убить капля папиросного яда, и эти мысли не давали ему покоя.

8.Согласны ли вы с тем, что…

1. Доктор посоветовал Денискиному папе бросить курить из-за небольшого шума в сердце.
2. Да, доктор посоветовал бросить курить из-за шума в сердце, так как это может быть связано с вредом, который вызывает курение.
3. Папа согласился бросить курить после разговора с мамой.
4. Нет, папа не согласился бросить курить. Он не считал шум в сердце важным и продолжал утверждать, что это не имеет значения.
5. Дениска очень испугался за здоровье папы.
6. Да, Дениска испугался за здоровье папы, потому что он понял, что курение может быть опасным, и боялся, что его папа может пострадать.

Ինչպես է առաջանում կայծակը: Կայծակը առաջանում է, երբ ամպերի և գետնի միջև առաջանում է լիցքավորվող էլեկտրական դաշտ: Այս ընթացքում տարբեր ամպերում հավաքվում են տարբեր լիցքավորումներ՝ դրական և բացասական: Երբ լիցքը շատ է կուտակվում, դա հանգեցնում է կայծակի առաջացմանը՝ էլեկտրական հոսանքի կերպով, որը անցնում է օդով՝ ստեղծելով պայծառ լույս և բարձր ջերմություն:

Ի՞նչ է որոտը: Կայծակի հետ կապված առաջանում է նաև որոտը, որը մի տեսակ ձայնային էֆեկտ է: Կայծակի առաջացման ժամանակ առաջանում է շատ բարձր ջերմություն, որը արագացնում է օդը, և այդպես ձևավորվում է հզոր ձայնային ալիք՝ որոտը: Այն մեզ մոտ հասնում է որոշակի ուշացումով, քանի որ ձայնը տարածվում է ավելի դանդաղ, քան լույսը:

Ի՞նչ է շանթարգելը, և ինչպես է այն շինությունները պաշտպանում կայծակի հարվածից:Շանթարգելը (կամ կայծակային պաշտպանական համակարգ) մի համակարգ է, որը նախատեսված է շինություններն ու այլ օբյեկտներ կայծակի հարվածից պաշտպանելու համար: Այն սովորաբար բաղկացած է մի շարք բաղադրիչներից՝ պաշտպանիչ մետաղական մետաղալարեր, որոնք միացնում են շինության բարձրակետը՝ այն միացնելով երկրի հետ, որպեսզի կայծակը դեպի այդ մետաղալարերը ուղղվի և անցնի՝ առանց վնասելու շինությունը: Այս համակարգը նվազեցնում է կայծակի հարվածի վտանգը:

Կայծակի ժամանակ ինչպե՞ս պետք է վարվեք, եթե հայտնվել եք բաց տարածքում: Կայծակի ժամանակ բաց տարածքում գտնվելու դեպքում պետք է փորձել հնարավորինս արագ դիմել անվտանգ տարածք, օրինակ՝ փակ շենք կամ մեքենա: Եթե բաց տարածքում մնալու հնարավորությունը չկա, պետք է նվազագույնի հասցնել բարձրագույն տեղերում մնալը (հիմնականում չմնալ բարձրակետերին մոտ) և հեռու մնալ բարձրահարկ օբյեկտներից, մետաղական առարկաներից ու ծառերից: Պետք է նույնպես խուսափել խմբով կանգնելուց, քանի որ այս կերպ կայծակը կարող է միանգամից անցնել մի քանի մարդու վրա: